Dolnośląska Okręgowa
Izba Inżynierów Budownictwa
PIIB: O KOMPETENCJACH PRZY BUDOWLACH OCHRONNYCH DECYDUJĄ PRZEPISY I ZAKRES OPRACOWANIA, A NIE SAMA NAZWA INWESTYCJI
Prosimy członków DOIIB o zapoznanie się ze stanowiskiem PIIB: o kompetencjach przy budowlach ochronnych decydują przepisy i zakres opracowania, a nie sama nazwa inwestycji.
Polska Izba Inżynierów Budownictwa przedstawiła stanowisko w sprawie właściwości osób uprawnionych do projektowania schronów, ukryć i miejsc doraźnego schronienia. Izba podkreśla, że obowiązujące przepisy nie tworzą odrębnej „specjalności schronowej”, a o właściwości projektanta decydują rodzaj obiektu budowlanego oraz zakres projektowanych rozwiązań.
Polska Izba Inżynierów Budownictwa opublikowała stanowisko interpretacyjne dotyczące właściwości projektowych przy schronach, ukryciach i miejscach doraźnego schronienia. To odpowiedź na pojawiające się w praktyce wątpliwości związane z nowymi przepisami o ochronie ludności i obronie cywilnej oraz z wdrażaniem rozwiązań dotyczących budowli ochronnych w procesie inwestycyjnym. Ustawa o ochronie ludności i obronie cywilnej obowiązuje od 1 stycznia 2025 roku, a w 2025 roku zostały ogłoszone kolejne rozporządzenia wykonawcze dotyczące między innymi kryteriów uznawania obiektów za budowle ochronne, miejsc doraźnego schronienia oraz warunków technicznych dla budowli ochronnych.
W stanowisku PIIB wskazuje jednoznacznie, że w polskim porządku prawnym nie istnieje żadna odrębna specjalność uprawnień budowlanych przeznaczona wyłącznie do projektowania budowli ochronnych. Katalog specjalności wynika z Prawa budowlanego, a sama ustawa o ochronie ludności i obronie cywilnej definiuje schron i ukrycie jako obiekt budowlany albo część obiektu budowlanego uznaną za budowlę ochronną, nadając jej odpowiedni status i kategorię odporności. Oznacza to, że również przy budowlach ochronnych punkt wyjścia musi być taki sam jak w całym systemie prawa budowlanego: znaczenie ma rodzaj obiektu oraz zakres opracowania.
PIIB przypomina, że Prawo budowlane wyraźnie rozróżnia zakres specjalności architektonicznej, konstrukcyjno-budowlanej, inżynieryjnych i instalacyjnych. Uprawnienia w specjalności architektonicznej bez ograniczeń odnoszą się do architektury obiektu, natomiast uprawnienia w specjalności konstrukcyjno-budowlanej bez ograniczeń obejmują projektowanie konstrukcji obiektu oraz kierowanie robotami budowlanymi w odniesieniu do konstrukcji oraz architektury obiektu. Z kolei specjalność inżynieryjna mostowa bez ograniczeń obejmuje między innymi tunele liniowe oraz nadziemne i podziemne przejścia dla pieszych. Ustawa wymaga zarazem, aby projekt budowlany był sporządzany w zakresie odpowiedniej specjalności, z udziałem osób posiadających właściwe uprawnienia oraz przy wzajemnym skoordynowaniu opracowań branżowych.
W praktyce oznacza to, że schrony i ukrycia będące samodzielnymi obiektami albo częściami budynków powinny być projektowane z udziałem tych specjalności, które odpowiadają realnej treści technicznej projektu. W zakresie architektury obiektu właściwa pozostaje specjalność architektoniczna. W zakresie konstrukcji, odporności na oddziaływania wyjątkowe, zabezpieczenia stref zagruzowania, przegród ochronnych czy rozwiązań nośnych zasadniczą rolę odgrywa specjalność konstrukcyjno-budowlana. W zakresie filtrowentylacji, wentylacji, wody, kanalizacji, energii i pozostałych systemów technicznych konieczny jest udział właściwych specjalności instalacyjnych.
Stanowisko PIIB zwraca również uwagę na szczególną grupę obiektów, takich jak kondygnacje podziemne w budynkach użyteczności publicznej i budynkach mieszkalnych wielorodzinnych, garaże podziemne oraz budowle podziemne wykorzystywane do celów transportu. Ustawa o ochronie ludności i obronie cywilnej wprost stanowi, że kondygnacje podziemne i garaże podziemne, jeżeli nie przewidziano w nich budowli ochronnej, projektuje się i wykonuje w sposób umożliwiający zorganizowanie w nich miejsc doraźnego schronienia. Ustawa przesądza także, że budowle podziemne wykorzystywane do celów transportu projektuje się i wykonuje w sposób zapewniający spełnienie warunków technicznych dla budowli ochronnej. To dodatkowo potwierdza, że przy tego rodzaju inwestycjach nie można marginalizować kompetencji specjalności konstrukcyjno-budowlanej, specjalności inżynieryjnych i specjalności instalacyjnych.
Osobny wymiar mają miejsca doraźnego schronienia. Rozporządzenie z 9 lipca 2025 roku wymaga ich poprzedzenia oceną faktycznego stanu technicznego obiektu i jego instalacji, przeprowadzoną na podstawie wizji lokalnej, analizy dokumentacji oraz – w razie potrzeby – oceny technicznej albo ekspertyzy. Przepisy przewidują również opracowanie dokumentacji określającej zakres rozwiązań niezbędnych do przystosowania obiektu do funkcji ochronnej, a w samym rozporządzeniu pojawiają się wymagania dotyczące tuneli, garaży podziemnych, wyjść zapasowych, stref prognozowanego zagruzowania, a także rozwiązań konstrukcyjnych i instalacyjnych.
Polska Izba Inżynierów Budownictwa podkreśla, że budowle ochronne nie mogą być traktowane jako pole dowolnej, pozaprawnej interpretacji. O tym, kto może projektować schron, ukrycie albo miejsce doraźnego schronienia, decydują przepisy ustawowe, rzeczywisty charakter obiektu i zakres opracowania. Organy administracji architektoniczno-budowlanej oraz organy nadzoru budowlanego powinny więc badać odpowiedniość uprawnień do danego zakresu projektu, a nie utożsamiać całego zagadnienia budowli ochronnych z jedną tylko specjalnością. Właśnie taki kierunek wykładni najlepiej odpowiada zarówno literalnemu brzmieniu ustaw, jak i interesowi publicznemu, ponieważ budowle ochronne są przede wszystkim obiektami bezpieczeństwa, a nie sporu kompetencyjnego.